Pijn bij het vrijen is een klacht die vooral voorkomt bij vrouwen tot 35 jaar. Soms hebben vrouwen er na de overgang last van. De oorzaak is dan meestal anders.
Pijnklachten bij gemeenschap
Pijnklachten na de overgang
Vaginistische reactie
Vaak zijn pijnklachten het gevolg van een combinatie van factoren, zoals:
- onvoldoende seksuele opwinding (lubricatie);
- verhoogde spanning van de bekkenbodemspier;
- beschadiging van de huid van de vulva (vulvair vestibulitis syndroom).
In combinatie met angst voor pijn ontstaat er een vicieuze cirkel. Die kan er toe leiden dat gemeenschap uiteindelijk zelfs onmogelijk is. Soms doen de pijnklachten zich ook op andere momenten voor. Bijvoorbeeld tijdens het fietsen of bij het dragen van strakke kleding.
Pijnklachten bij gemeenschap na de overgang worden deels door andere factoren veroorzaakt dan pijnklachten op jongere leeftijd.
De huid van de vagina is door het wegvallen van hormonen (met name oestrogenen) kwetsbaarder (atrofisch) geworden. Sommige vrouwen hebben hier in het dagelijks leven ook last van (irritatie, droogheid), andere alleen bij seksueel contact. Indien de atrofie van die mate is dat er ook dagelijks klachten zijn, wordt er via de gynaecoloog vaak tijdelijk een crème of zalf voorgeschreven.
Seksuele opwinding (lubricatie) komt na de overgang minder makkelijk tot stand. Ook dit heeft te maken met het wegvallen van hormonen. Als echter voldoende tijd en aandacht besteed wordt aan het opwekken van seksuele opwinding, blijkt dat vrouwen na de overgang net zo'n goede opwinding en lubricatie kunnen bereiken als voor de overgang. Hiermee verdwijnen de klachten van pijn meestal , ook als de huid atrofisch is. Er is nauwelijks samenhang tussen de mate van atrofie en de mate van pijn.
Behandeling van pijnklachten na de overgang bestaat dus voor belangrijke mate uit voorlichting, aanpassen van het vrijpatroon en verbeteren van de seksuele opwinding en lubricatie. Het patroon van vrijen dat voor de overgang voldoende was om goed te kunnen functioneren, blijkt dat niet meer te zijn de hormonale veranderingen. Een nieuw patroon vinden is niet voor iedereen even makkelijk of vanzelfsprekend.
Gebruik van glijmiddel is meestal niet voldoende omdat het alleen de vochtigheid vervangt, snel opdroogt en er dan nog gevreeen wordt zonder opwinding waardoor doorbloeding van het vaginale gebied afwezig is, de huid daardoor verder kan beschadigen en het voor de vrouw minder leuk is om te vrijen zonder opwinding dan met.
De behandeling van beide klachten bestaat uit verschillende onderdelen, waarin alle factoren worden aangepakt. Voor vrouwen tussen de 18 en 35 is groepsbehandeling mogelijk: een soort cursus waarin allerlei mogelijke oorzaken worden behandeld.
Vaginistische reactie
Bij een vaginistische reactie spannen de bekkenbodemspieren zich zodra de vagina benaderd wordt. Dit kan een chronische klacht zijn of reactief. Gemeenschap is niet mogelijk. Vaak kunnen ook vingers of tampons niet ingebracht worden.
Zwanger worden is meestal geen probleem. Wanneer iets kleins (bijv. 1 vinger, of een smal spuitje) ingebracht kan worden, kan er ook sperma ingebracht worden. Gecombineerd met de juiste timing van het inbrengen van het sperma (uitleg over menstruatiecyclus en vruchtbare dagen wordt gegeven) leidt dit regelmatig tot zwangerschappen. Indien er geen vruchtbaarheidsproblemen zijn, zijn de kansen om op deze wijze zwanger worden gelijk aan de kans om zwanger te worden via gemeenschap. Bevallen bij vaginistische klachten geeft in het algmeen geen andere obstakels dan bij vrouwen zonder vaginistische klachten. Indien vrouwen erg angstig zijn voor de bevalling is extra begeleiding en voorbereiding van een gynaecoloog, verloskundige en seksuoloog mogelijk. Dat geldt ook voor eventuele onderzoeken tijdens de zwangerschap.