Inleiding
Bij hartfalen werkt het hart minder goed. Het hart kan het bloed minder goed wegpompen. De organen en spieren krijgen hierdoor niet genoeg zuurstof en voedingsstoffen. De bloedvaten raken vol en er lekt vocht uit. Dit gebeurt vooral naar de longen, buik, benen en enkels.
Bij de behandeling van hartfalen is een gezonde leefstijl van belang. Het is belangrijk om bepaalde voedingsadviezen op te volgen. In deze folder kunt u informatie over de voedingsadviezen lezen. De bedoeling is dat u de richtlijnen in het ziekenhuis én thuis volgt, voor een optimale behandeling.
Algemene leef- en voedingsadviezen
Normaal gesproken heeft het lichaam twee liter vocht nodig. Bij hartfalen schrijft de arts vaak een vochtbeperking voor omdat het hart te zwak is om het vocht rond te pompen. Meestal is dit een beperking van maximaal 1500 milliliter vocht per dag. Het vocht uit vla, yoghurt en soep moet u hierin meetellen.
Tips voor bij een vochtbeperking:
- Het kan helpen om uw vochtgebruik na te meten, zo houdt u er meer zicht op. Zet, aan het begin van de dag, een litermaat klaar op het aanrecht. Telkens als u iets gedronken heeft, vult u hetzelfde kopje of glaasje met water en schenkt dit in de litermaat. Aan het einde van de dag kunt u zien, wat u vochtgebruik is geweest. Komt het overeen met het advies of was het teveel of misschien wel te weinig.
- Gebruik kleine kopjes en glazen. Meet de inhoud. Zo weet u hoeveel vocht u per kopje/glaasje binnen krijgt.
- Houd rekening met vocht dat nodig is voor het innemen van medicijnen.
- Als u méér dan 2 porties fruit gebruikt, reken dan 100 ml vocht per extra portie fruit.
- Probeer tijdens de maaltijden niet te veel te drinken.
- Kauw goed; door goed te kauwen komt er meer speeksel in de mond en wordt het voedsel minder droog.
- Neem kleine slokjes of drink eventueel met een rietje.
- Smeerbaar beleg, zoals leverpastei, smeerkaas, jam en roerei zorgen voor een minder droge maaltijd.
- Minder zout eten maakt minder dorstig
Dorstlessers
- Zure melkproducten (zoals karnemelk en yoghurt).
- Fruit. Zure vruchtensappen.
- IJsklontjes (zuigen op een ijsklontje helpt om het dorstgevoel te verminderen).
- Pepermunt of kauwgom
- Bittere dranken
- Tandenpoetsen na de maaltijd. Poets bij voorkeur zonder tandpasta, dit droogt de slijmvliezen van de mond uit waardoor u even later weer een droge mond ervaart.
- Spoel de mond regelmatig met koud (citroen)water.
Dorstveroorzakers
- Suiker en zoetstof
- Koffie of thee met veel suiker
- Zoete melkproducten, zoals melk, chocolademelk, drinkyoghurt, roomijs
- Limonade of frisdrank
- Drop, snoep
- Producten met zoetstof geven een dorstgevoel
- Gekruide gerechten of producten
- Zoute gerechten of producten (bijvoorbeeld bouillon, chips, zoute koekjes)
- Alcohol
Weeg u zelf regelmatig.
U kunt zelf in de gaten houden of u teveel vocht vasthoudt door dagelijks te wegen. Doe dit op een vast moment van de dag bij voorkeur in de ochtend, zonder kleding onder de zelfde omstandigheden. Indien uw gewicht met 2 kilo toeneemt in 3 dagen, kan dit een teken zijn van vocht vasthouden. Neem dan contact op met uw arts of verpleegkundige.
Ook vormt overgewicht een extra belasting voor het hart. Indien u overgewicht heeft probeer dan om af te vallen door gezond te eten en voldoende te bewegen.
Beweeg voldoende
Pas beweging aan op uw klachten. Probeer iedere dag iets te ondernemen. Ontdek wat een goed moment is op de dag om te bewegen en neem genoeg pauzes.
Stop met roken
Door roken kan het bloed minder zuurstof vervoeren en hierdoor belast u het hart nog meer. Ook is roken een risicofactor voor het krijgen van een (volgend) hartinfarct. Zorg dat uw huis, auto en omgeving rookvrij is, ook meeroken is schadelijk voor de gezondheid.
Beperk de inname van zout
Zout dat het lichaam nodig heeft, zit van nature in ons voedsel. Extra zout toevoegen is overbodig. Zout bevat natrium, natrium houdt vocht vast en zorgt hiermee voor vochtophoping in het lichaam, hierdoor moet het hart harder werken. Bij hartfalen is het van belang om deze vochtophoping zoveel mogelijk te vermijden. Het is hierom belangrijk om inname van zout te beperken.
80% van het zout dat men op een dag binnenkrijgt komt uit bewerkte voedingsmiddelen: vleeswaren, kaas, brood, soepen in blik of pak, kant-en-klaarmaaltijden, pizza’s, sauzen en snacks.
20% van het zout dat we binnenkrijgen voegen we zelf toe aan ons voedsel, bij het koken en aan tafel.
Tips voor bij een zoutbeperking:
- Bereid maaltijden zonder zout of smaakmakers met zoals: aromazout, ketjap, maggi, bouillonblokjes, mosterd, sambal en specerijenmixen, zoals gehaktkruiden en viskruiden.
- Gebruik geen kant en klare maaltijden, soepen, bouillon. En zo min mogelijk schaal- en schelpdieren uit zee, zoals garnalen en mosselen.
- Beperk het gebruik van etenswaren waar veel zout in zit. Voorbeelden: oude kaas, feta, bewerkt vlees en sommige vleesvervangers, zuurkool, frituursnacks, gerookte zalm en groenten uit blik.
- Brood eten mag, maar besmeer het met ongezouten boter of margarine.
- Beleg uw brood niet meer dan 3 keer per dag met kaas of (bewerkte) vleeswaren.
- Melk bevat van nature zout. Gebruik daarom niet meer dan 3 glazen/schaaltjes melk (producten) per dag.
- Om maaltijden smakelijker te maken kunt u gebruik maken van verse kruiden en specerijen, gebakken ui, champignon, uitgeknepen citroen of noten.
Hieronder vindt u een overzicht met (per productgroep) producten die weinig of veel zout bevatten.
Beleg
|
Minder zout zit in: |
Veel zout zit in: |
|
Vleeswaren Rosbief, carpaccio, fricandeau, rollade, casselerrib en tong, smeerleverworst, leverpastei, filet américain, licht gezouten runderrookvlees, kipfilet, kalkoenfilet. |
Vleeswaren Worstsoorten zoals boterhamworst, bacon, cervelaat, spek, rauwe ham, gekookte ham, schouderham, salami, corned beef en runderrookvlees. |
|
Kaas Milner met minder zout, Maaslander, Emmentaler, Mon Chou roomkaas, Hüttenkäse/cottage cheese, brie, verse geitenkaas, mozzarella, Kees kaas, kaas met minder zout/natrium, Philadelphia, smeerkaas 20+. |
Kaas Belegen en oude kaas, Turkse schapenkaas, Roquefort, gewone smeerkaas en gorgonzola. |
Soep
|
Minder zout zit in: |
Veel zout zit in: |
|
Soep getrokken van vlees, vis, kip of soepbeen. Toegevoegd kan worden: kruiden, specerijen, soepgroenten, bindmiddelen, kruidenbuiltjes en natriumarme producten zoals: natriumarm strooiaroma, natriumarme Aromat, natriumarme bouillonblokjes (oa Damhert) of -poeder. |
Bouillonblokjes of –poeder, soep-aroma (Maggi), Aromat, Cup-à-soup, Opkikker, noodle soup soep of bouillon uit blik, pot of een pakje. |
Kruiden, specerijen en andere smaakmakers
|
Minder zout zit in: |
Veel zout zit in: |
|
Verse kruiden, gedroogde kruiden, kruidenmixen zonder zout |
Kruidenmixen voor vlees/vis/nasi/pasta, chilipoeder, Maggi, juspoeder, ketjap, ketchup, mosterd, mayonaise, mixen voor sauzen en kruidenboters. |
Groente en fruit
|
Minder zout zit in: |
Veel zout zit in: |
|
Verse groente en fruit, groente uit de diepvries, fruit uit blik of gedroogd fruit. |
Groente in blik of pot, zuurkool, spinazie a la crème, olijven, piccalilly, zoetzure groente, augurk, atjar tjampoer, en zilveruitjes. |
Vlees (vervanging)
|
Minder zout zit in: |
Veel zout zit in: |
|
Vlees Kipfilet, kalkoen, varkenshaas, rosbief, varkensfiletlapje, runderentrecôte, fricandeau, lamsbout, karbonade, biefstuk en gehakt. Let op! Dit geldt alleen wanneer het vlees ongekruid is. |
Vlees Gemarineerd vlees, gerookt vlees, gekruid vlees, bacon, runder- en slavinken, cordon blue, rookworst, knakworst, hamburger, kip- of varkensaté met saus, köfte en saucijzen |
|
Vleesvervanging Tahoe en Tempé naturel, gedroogde peulvruchten, kwark, natriumarme kaas of kaas met minder zout, ei, ongezouten noten, soja en falafel. |
Vleesvervanging Kant-en-klare vegetarische producten zoals gehakt, blokjes, worstjes, burgers, schijven en schnitzels, Quorn producten, gewone kaas en peulvruchten uit blik/pot. |
Vis
|
Minder zout zit in: |
Veel zout zit in: |
|
Zalm, tonijn, roodbaars, bot, forel, inktvis, kabeljauw, koolvis, schelvis, schol, tong en dergelijke. Vis in blik, naturel bijv. tonijn in water |
Gezouten, gerookte, gepaneerde vis zoals zalm, bokking, (zure)haring, ansjovis, sardines, paling, lekkerbekje, schaal- en schelpdieren. Vis in blik met saus, bijvoorbeeld haring in tomatensaus. |
Aardappelen, rijst en pasta
|
Minder zout zit in: |
Veel zout zit in: |
|
Aardappelen, bataat, cassave, pasta, rijst, mie/mihoen, bulgur, quinoa, gedroogde peulvruchten |
Aardappelpuree, aardappelkroket en rösti. |
Snoep en lekkernijen
|
Minder zout zit in: |
Veel zout zit in: |
|
Pepermunt, zuurtjes, kauwgom, waterijs, gedroogde rozijnen, dadels en abrikoosjes, ongezouten nootjes, marshmallows, spekkies, schuimpjes, krenten en (vruchten)koekjes.
|
Toffees, chips, (gezouten) borrelnootjes, (gevulde) bierworstjes, kaasvlinders, pepsels, toastjes met gezouten kaas als Boursin of Roquefort en frituursnacks zoals bitterballen of kipnuggets. Ragoutbrood, saucijzenbroodje, worstenbroodje |
Meer informatie over zout en voeding kan u vinden op de website van de hartstichting.
Diëtist
We raden aan om een afspraak te maken met een diëtist bij u in de buurt voor voedingsadvies op maat. Een diëtist bij uw in de buurt vindt via de huisarts of via de website: www.vindeendietist.nl
Handige apps
Er zijn voor mensen met hartfalen meerdere apps die handig kunnen zijn. Deze apps kunnen u helpen bij het koken.
Receptenapp Slim Koken, beschikbaar op Google Playstore (Android) en App Store (IPhone)
Met de Slim Koken app kunt u meer dan 2000 recepten van het voedingscentrum gratis gebruiken. De recepten zijn gemaakt volgens de Schijf van Vijf. Daarnaast kunt u doormiddel van zoekfilters alle zoutarme recepten in 1 oogopslag zien.
Hartdagboek, beschikbaar op Google Playstore (Android) en App Store (IPhone)
Met het Hartdagboek van de Hartstichting kunt u uw klachten gedurende een week bijhouden. In 2 minuten vult u dan een vragenlijst in over uw klachten. Na 2 weken kunt u een overzicht uitprinten. En meenemen naar bijvoorbeeld uw huisarts of verpleegkundig specialist hartfalen. Ook staan er linkjes in naar andere websites die handig kunnen zijn.