Wat is een open been?
Een open been of 'ulcus cruris' is een wond of zweer aan het onderbeen. Voordat de wond ontstaat, zijn er vaak al langdurig afwijkingen in het been aanwezig. Zoals vochtophopingen om de enkels, spataderen en bruine verkleuringen van de huid.
Hoe ontstaat een open been?
De oorzaak van een open been is meestal een probleem met de bloedsomloop. Het hart pompt via de slagaderen bloed naar de weefsels in het lichaam. In dit bloed zitten zuurstof en voedingsstoffen. Die zijn nodig voor de groei en werking van de weefsels. De slagaderen vertakken zich in steeds kleinere bloedvaatjes. Deze heten haarvaten. Haarvaten zijn belangrijk voor het vervoeren van zuurstof en voedingsstoffen naar het weefsel. Ze zorgen ook voor het afvoeren van afvalstoffen. De haarvaten komen samen tot een ader. De ader voert het zuurstofarme bloed met afvalstoffen terug naar het hart.
Een open been kan ontstaan door een probleem in het aanvoerende slagadersysteem. Of door een afwijking in het afvoerende adersysteem. De meest voorkomende oorzaak van een open been is een afwijking in het aderstelsel. Dit heet ook wel een ‘ulcus cruris venosum’.
Wat is een ulcus cruris venosum?
Een ulcus cruris venosum is een ingewikkelde wond die meestal te vinden is op de onderbenen. De wond zit meestal laag bij de enkel. Deze wond ontstaat vaak door langdurige problemen met de anderen in het been. Dit heet veneuze insufficiëntie. Door een te hoge druk in bloedvaten raakt het weefsel beschadigd.
Andere risicofactoren zijn;
- diep veneuze trombose in het verleden (trombosebeen);
- erfelijke aanleg voor spataderen;
- leeftijd;
- roken;
- obesitas;
- verminderde mobiliteit.
Wat is chronisch veneuze insufficiëntie?
Chronische veneuze insufficiëntie betekent dat het bloed niet goed via de aderen terugstroomt naar het hart.
Om het veneuze zuurstofarme bloed tegen de zwaartekracht in omhoog te pompen naar het hart, zijn twee dingen belangrijk:
- Goed werkende kleppen in de vaatwand van de aders.
Deze zorgen ervoor dat het bloed slechts in één richting kan stromen: van buiten naar binnen en van beneden naar boven. Zodra het bloed terug wil stromen, valt de klep dicht.
- Goed werkende spierpomp in de kuit, dij en voet.
Wandelen helpt bijvoorbeeld om het bloed naar het hart te pompen. Deze spiercontractie zorgt ook voor het beter sluiten van de kleppen in de aders.
Als deze functies goed werken, stroomt het veneuze bloed uit het diepe adersysteem terug naar het hart.
Oorzaken kunnen dus zijn dat de kleppen in de aders niet goed sluiten. Dat spieren minder goed werken. Of dat er een blokkade in de ader zit. Ook wel afvoerbelemmering. Afvoerbelemmeringen kunnen bijvoorbeeld ontstaan door diep veneuze trombose.
Wat zijn de verschijnselen?
Een moe, zwaar gevoel in de benen is vaak het eerste wat u merkt van een afvoerstoornis van de bloedvaten. In de loop van de dag worden de enkels dikker door vochtophoping. Na enige van tijd worden uitgezette adertjes en spataderen zichtbaar. Er kunnen bruine verkleuringen en eczeemplekken ontstaan. Ook kunnen onderhuidse verhardingen optreden. Uiteindelijk ontstaat er een wond: een open been. De wond is in de meeste gevallen niet pijnlijk, maar kan wel stinken en veel vocht produceren. De wond zit meestal rond of net boven de binnenkant van de enkel.
Hoe wordt de diagnose gesteld?
Er wordt nagegaan welke vaatafwijking de oorzaak is van het open been. Het controleren van de hartslag aan de enkel en de voorvoet en/of het meten van de bloeddruk aan de benen is voldoende om een aanvoerstoornis in het slagadersysteem uit te sluiten.
Belangrijk; bij een vermoeden van problemen met de slagaders wordt u doorverwezen naar een vaatchirurg voor verder onderzoek.
Wat is de behandeling?
De standaardbehandeling van het open been is het verbeteren van de bloedafvoer vanuit het been naar het hart. Dit kan worden bereikt door het aanleggen van speciale drukverbanden (compressie zwachtels).
Het verband moet een stevige druk op het been uitoefenen en wordt vanaf de voorvoet tot aan de knie aangelegd. De druk is op de enkel het grootst en neemt naar de knie langzaam af. Op die manier wordt het terugstromen van het bloed tegengegaan en wordt tijdens kuitspierbewegingen het bloed naar boven gepompt. Het verband werkt goed als de kuitspieren worden gebruikt. Lopen is dus noodzakelijk.
Het verbandmateriaal is bij voorkeur niet elastisch (weinig rekbaar). Dit werkt beter samen met de natuurlijke spierpomp in de kuit dan elastisch verband. Deze behandeling kan enkele weken tot vele maanden duren. Bij een juiste verbandtechniek zijn de risico’s erg klein. Langdurig rusten met het been op een stoel of in bed is niet goed. De kuitspieren worden dan niet gebruikt, spieren en gewrichten worden stijf en de kans op trombose neemt toe. Als spataderen de belangrijkste oorzaak zijn van de slechte afvoer van bloed uit het been, is het meest zinvol deze te behandelen. Dit leidt tot snellere genezing van het open been en kan nieuwe wonden voorkomen.
Is de wond gesloten? Dan is het belangrijk dat nieuwe wonden worden voorkomen. Het advies is dan ook om dagelijks de elastische kous te dragen. Deze draagt u overdag en mag in de nacht uitblijven.
Het elastiek slijt zodat de druk na verloop van tijd onvoldoende wordt. Het been wordt dan dikker en er kan weer een nieuwe wond ontstaan. De kousen moeten daarom ongeveer elke 12-14 maanden worden vernieuwd.
Wat kunt u zelf nog doen?
- Beweeg veel (lopen, fietsen) en draag daarbij een elastische kous, ook bij warm weer. Juist op warme dagen is de kous het meest nodig.
- Voorkom overgewicht, streef naar een gezonde lifestyle.
- Stop met roken voor een betere doorbloeding.
- Zorg voor gemakkelijke, platte schoenen. Hoge hakken verhinderen een goede pompwerking van de kuitspieren. Het goed afwikkelen van de voet is belangrijk en stimuleert afvoer naar het hart.
- Leg de benen omhoog bij langdurig zitten. Ook kan het voeteneind van het bed iets worden verhoogd.
Al deze maatregelen helpen mee om vochtophoping en het zware, vermoeide gevoel in de benen te bestrijden. Toch blijft het mogelijk dat er in de toekomst toch weer opnieuw een open been ontstaat.
Wat zijn de vooruitzichten?
Een open been met als oorzaak een afvoerstoornis is geen levensbedreigende ziekte en u kan hier oud mee worden. Als er weer vocht in het been komt, is de kans op een nieuwe wond aanwezig. Door een operatie aan de spataderen kan de bloedafvoer soms helemaal worden hersteld. Terwijl in de meeste gevallen het dragen van een elastische kous al het gewenste effect heeft.