Voor veel mensen begint een operatie op de dag dat ze de operatiekamer in gaan. Volgens sportarts Tessa Backhuijs begint een goed herstel juist weken eerder. Met prehabilitatie bereiden patiënten zich lichamelijk én mentaal voor op een grote operatie. Daardoor herstellen zij vaak sneller en met minder complicaties.
Sportgeneeskunde is daarmee allang niet meer alleen voor sporters. Het is bijvoorbeeld een van de disciplines die betrokken zijn bij prehabilitatie rond een operatie. Binnen deze multimodale aanpak werken fysiotherapie, diëtetiek, geriatrie, sportgeneeskunde en psychologie samen om patiënten zo goed mogelijk voor te bereiden op de ingreep. Zo krijgen patiënten zelf een actieve rol in hun voorbereiding en herstel. “Patiënten hebben vaak meer invloed op hun herstel dan ze denken. Daarom hoort een goede voorbereiding net zo goed bij de behandeling als de operatie zelf.” Dat is de gedachte achter prehabilitatie: een programma waarin patiënten in de weken voor een operatie werken aan hun Conditie, voeding, stoppen met verslavende middelen zoals roken, verbeteren van mentale weerbaarheid en het optimaliseren van de slaap.
''Wie sterker een operatie ingaat, heeft vaak minder kans op complicaties, herstelt sneller en kan eerder terug naar de eigen vertrouwde omgeving. Uiteindelijk reikt die winst verder dan het ziekenhuis: patiënten kunnen hun dagelijks leven sneller weer oppakken.”
Voorbereiding als onderdeel van de behandeling
Traditioneel ligt de nadruk in de ziekenhuiszorg op de behandeling zelf. Prehabilitatie verschuift dat perspectief. De voorbereiding is een volwaardig onderdeel van de zorg en binnen Amphia is prehabilitatie inmiddels standaard voor patiënten die een grote operatie ondergaan. “Daarmee verandert niet alleen de begeleiding van patiënten, maar ook de manier waarop zorgprofessionals naar een operatie toewerken,” vertelt Backhuijs. “Het gaat niet alleen om de operatie zelf. We willen dat patiënten daarna zo fit mogelijk verder kunnen. Wie sterker een operatie ingaat, heeft vaak minder kans op complicaties, herstelt sneller en kan eerder terug naar de eigen vertrouwde omgeving. Dat betekent niet alleen eerder naar huis, maar ook sneller weer zelf boodschappen doen, wandelen of tijd doorbrengen met de kleinkinderen. Uiteindelijk reikt die winst verder dan het ziekenhuis: patiënten kunnen hun dagelijks leven sneller weer oppakken.”
Patiënten ontdekken dat ze zelf invloed hebben
“De periode rondom een operatie is voor veel mensen onzeker. Zeker als je net een ernstige diagnose hebt gekregen, voelt nog een onderdeel van de behandeling als een extra belasting. Dan hoor je soms: 'Ik heb al zoveel afspraken en er komt al zoveel op me af.' Toch ziet Backhuijs dat die weerstand meestal snel verdwijnt. Tijdens het eerste gesprek kijken zorgverleners samen met de patiënt waar de meeste winst te behalen is. Door vooruit te kijken naar de periode na de operatie ontdekken patiënten dat ze zelf hun herstel kunnen beïnvloeden. “Mensen kunnen zich niet altijd voorstellen hoe het herstel na een operatie eruitziet. Pas als je uitlegt wat een betere conditie kan opleveren – zoals sneller weer zelfstandig thuis zijn of als grootouder weer voor de kleinkinderen kunnen zorgen – zien mensen het belang ervan in. Dan raken ze vanzelf gemotiveerd.”
“Een operatie kunnen we niet altijd minder zwaar maken. Maar we kunnen patiënten wel sterker aan de start laten verschijnen. En juist dat maakt vaak het verschil tijdens het herstel.''
Een plan op maat
Bewegen speelt een belangrijke rol binnen prehabilitatie, maar is slechts een onderdeel van het programma. Iedere patiënt doorloopt eerst een uitgebreide screening. Daarbij kijken zorgverleners niet alleen naar de lichamelijke conditie en voeding, maar ook naar factoren als slaap, stress, gebruik van verslavende middelen en mentale weerbaarheid. Op basis daarvan maken zij een persoonlijk plan. Juist die persoonlijke aanpak maakt prehabilitatie volgens Backhuijs zo krachtig. “Het gaat erom dat je precies die ondersteuning biedt die iemand nodig heeft.”
Prehabilitatie is teamwerk
De kracht van prehabilitatie zit in de samenwerking tussen verschillende zorgprofessionals. Medisch specialisten, doktersassistenten, fysiotherapeuten, diëtisten, casemanagers en soms ook psychologen dragen bij vanuit hun eigen expertise. Binnen die samenwerking zijn de casemanagers een belangrijke schakel, zegt Backhuijs. “Zij hebben veel contact met patiënten, zien mensen opknappen en zijn voor ons de sleutel om patiënten op het juiste moment aan het programma te laten deelnemen.”
Meer dan een goed verlopen operatie
Volgens Backhuijs draait prehabilitatie uiteindelijk niet alleen om conditie of spierkracht. Het laat zien dat goede zorg niet stopt bij een technisch geslaagde operatie, maar begint met investeren in de best mogelijke uitgangspositie. “Een operatie kunnen we niet altijd minder zwaar maken. Maar we kunnen patiënten wel sterker aan de start laten verschijnen. En juist dat maakt vaak het verschil tijdens het herstel. Uiteindelijk draait het om één ding: mensen helpen om na hun behandeling zo snel mogelijk hun gewone leven weer op te pakken.”
