Chronische pijn heeft vaak grote invloed op het dagelijks leven. Slapen, bewegen, werken, sociale contacten: alles kan erdoor geraakt worden. Goede pijnzorg draait daarom niet alleen om het verminderen van pijn, maar ook om wat iemand dankzij de behandeling weer kan doen. Voor pijnspecialist Erik Vermeulen is dát de kern van de pijngeneeskunde. Volledig pijnvrij worden is niet altijd mogelijk. “In dat geval zoeken we samen met de patiënt naar een behandeling die meer comfort biedt en de kwaliteit van leven verbetert.” Op de pijnpoli komen patiënten met uiteenlopende chronische pijnklachten: van uitstralende pijn door een hernia en ernstige slijtage in de rug tot pijn door kanker of pijn zonder duidelijke oorzaak. "Pijngeneeskunde richt zich op mensen met chronische pijn", zegt Erik.
Pijnzorg vraagt om maatwerk
Chronische pijn vraagt om een zorgvuldige aanpak. 'Als pijnspecialist probeer je te achterhalen waar de pijn vandaan komt, welke behandelingen iemand heeft gehad en welke invloed de pijn heeft op het dagelijks leven. Als duidelijk is wat er speelt, bepalen we samen met de patiënt welke behandeling zinvol is.' Niet alle pijnklachten zijn volledig op te lossen en niet iedere behandeling past bij iedere patiënt. Soms ligt de nadruk op pijnvermindering, in andere gevallen op beter functioneren of meer comfort. Dat vraagt om eerlijkheid, maatwerk en aandacht voor de persoonlijke doelen van de patiënt.
“Elk jaar worden in Nederland bijna 20.000 patiënten, vooral kwetsbare ouderen, opgenomen met een gebroken heup. Wanneer een operatie niet mogelijk of wenselijk is, draait de behandeling niet om genezing, maar om comfort en kwaliteit van leven."
Comfort als herstel niet meer mogelijk is
Een behandeling waarin Amphia zich onderscheidt, is het SPING blok. Deze behandeling is binnen de pijnpoli ontwikkeld voor zeer kwetsbare ouderen met een gebroken bovenbeen. Bij hen wordt soms van een operatie afgezien, bijvoorbeeld omdat die niet tot beter herstel leidt. Via een prik in de rug wordt een middel toegediend dat de pijngeleiding naar het aangedane been uitschakelt. Het doel is niet genezing, maar comfort en kwaliteit van leven. Erik noemt het voorbeeld van een kwetsbare oudere patiënt die al in een verpleeghuis woonde, nauwelijks nog liep en na een val het bovenbeen brak. ''In overleg met de traumachirurg, geriater, patiënt en familie werd besloten niet te opereren. Na het SPING blok kon de pijnmedicatie grotendeels worden gestopt en keerde de patiënt diezelfde dag terug naar het verpleeghuis. Dan kun je echt iets betekenen voor iemands kwaliteit van leven,” zegt Erik. ''Dit voorbeeld laat zien dat innovatie niet altijd draait om genezing of meer behandelen. Soms zit de vooruitgang juist in het verminderen van pijn wanneer herstel niet meer mogelijk is.'' Het SPING blok wordt inmiddels landelijk in studieverband onderzocht. Ook de ontwikkeling van nieuwe behandelingen is teamwerk, benadrukt Vermeulen. Binnen de pijnpoli brengen specialisten hun kennis en ervaring samen en werken zij waar nodig nauw samen met collega’s uit andere vakgebieden.
Meer over het SPING blok
Het SPING blok werd in 2021 ontwikkeld door pijnspecialisten Frank de Loos en Mirjam van der Velden van Amphia. “Elk jaar worden in Nederland bijna 20.000 patiënten, vooral kwetsbare ouderen, opgenomen met een gebroken heup. Wanneer een operatie niet mogelijk of wenselijk is, draait de behandeling niet om genezing, maar om comfort en kwaliteit van leven," zegt Erik. Via een ruggenprik wordt een kleine hoeveelheid fenol toegediend, waardoor de pijngeleiding vanuit het gebroken been langdurig wordt uitgeschakeld. Ook de motoriek wordt uitgeschakeld. Daardoor hebben patiënten minder pijn,is vaak minder zware pijnmedicatie nodig, maar kunnen zij ook hun been niet meer bewegen.
Veelbelovende eerste resultaten
De eerste ervaringen met het SPING blok waren zo positief dat inmiddels een grootschalig wetenschappelijk onderzoek is gestart door het Amphia ziekenhuis i.s.m. het MUMC. De PALLIHIP studie wordt uitgevoerd met ondersteuning van ZonMw en brengt negentien Nederlandse ziekenhuizen samen. In het onderzoek worden ruim tweehonderd kwetsbare ouderen gevolgd. Onderzoekers kijken niet alleen naar pijnvermindering, maar bijvoorbeeld ook naar kwaliteit van leven, het gebruik van pijnmedicatie en de ervaringen van mantelzorgers.
Op weg naar een landelijke richtlijn
Het doel van de studie is groter dan het aantonen van de effectiviteit van de behandeling alleen. Met de resultaten willen de onderzoekers komen tot een landelijke medische richtlijn, zodat het SPING blok in de toekomst op een uniforme en veilige manier kan worden toegepast bij de juiste patienten. "Als uit het onderzoek blijkt dat deze behandeling daadwerkelijk bijdraagt aan een betere kwaliteit van leven als we niet opereren, kan dat veel betekenen voor een kwetsbare groep patiënten waarvoor nu weinig goede alternatieven zijn."
Gerichter behandelen met nieuwe technieken
Naast het SPING blok biedt de pijnpoli van Amphia andere gespecialiseerde pijnbehandelingen, afgestemd op de oorzaak van de pijn en de situatie van de patiënt. Een daarvan is neuromodulatie, waarbij een elektrode wordt ingebracht om pijnsignalen te beïnvloeden. Deze behandeling wordt onder meer toegepast bij chronische beenpijn na rugoperaties, wanneer opnieuw opereren geen optie meer is. Ook bij ernstige achterhoofdpijn en chronische bekkenbodempijn wordt onderzocht of neuromodulatie verlichting kan bieden. Neuromodulatie wordt alleen ingezet bij een kleine groep patiënten bij wie andere behandelingen onvoldoende effect hebben gehad. De behandeling vraagt om specifieke expertise en is daarom niet in ieder ziekenhuis beschikbaar. Voor deze patiënten kan neuromodulatie de pijn verminderen en het dagelijks functioneren verbeteren. Voor de behandeling van mensen met ernstige migraine werkt de pijnpoli samen met de afdeling neurologie. Bij een specifieke groep patiënten worden met injecties bepaalde zenuwen rond het hoofd behandeld die betrokken zijn bij het doorgeven van pijnprikkels. Deze aanpak kan de frequentie en ernst van migraineaanvallen verminderen. Ook patiënten met pijn door kanker kunnen bij de pijnpoli terecht voor gespecialiseerde behandelingen. Het pijnteam heeft veel ervaring met intrathecale morfine. Daarbij wordt het medicijn via een slangetje in de rug dicht bij de zenuwen toegediend. Deze behandeling wordt vooral ingezet wanneer gewone pijnmedicatie onvoldoende helpt of te veel bijwerkingen geeft. Doordat de morfine direct bij het ruggenmerg wordt toegediend, is vaak een lagere dosering nodig. Dat kan zorgen voor betere pijnverlichting en minder bijwerkingen, waardoor de kwaliteit van leven verbetert.
''Dankzij goede samenwerking met huisartsen en specialisten komen patiënten met een gerichte behandelvraag sneller op de juiste plek terecht.''
Samen zoeken naar wat nog kan
Chronische pijn heeft niet altijd een duidelijke oorzaak of een directe oplossing. Soms is er een lichamelijke verklaring, soms is niet precies vast te stellen waar de pijn vandaan komt. Vooral in dat laatste geval is behandeling complex. Dan vraagt goede pijnzorg om realistische verwachtingen: wat kan wel, wat kan niet en wat helpt iemand toch verder? Daarbij speelt samenwerking met andere disciplines een belangrijke rol. Wanneer bewegen moeilijk blijft, kan fysiotherapie of revalidatie nodig zijn. Als pijn samenhangt met somberheid of spanning, kan psychische ondersteuning helpen. “Je wordt somber van veel pijn, en van somberheid kun je meer pijn ervaren,” zegt Erik. Dankzij goede samenwerking met huisartsen en specialisten komen patiënten met een gerichte behandelvraag sneller op de juiste plek terecht. Nieuwe technieken helpen om pijn steeds gerichter te behandelen. Maar uiteindelijk blijft het doel breder dan pijnreductie alleen. Het gaat om weer kunnen bewegen, slapen, boodschappen doen of in de laatste levensfase rustig kunnen zitten zonder pijn.
