Patiënten met ernstige vernauwingen in de beenslagaders hebben te maken met niet of moeilijk te behandelen pijnklachten en wonden die niet genezen. Door deze aandoening (ernstig perifeer vaatlijden) komt er te weinig bloed in het onderbeen, wat kan leiden tot een amputatie van het been. Om de bloedtoevoer te verbeteren, wordt een dotterbehandeling of bypassoperatie uitgevoerd. Dat brengt ook risico’s met zich mee: vaak hebben deze patiënten een hoge leeftijd én een kwetsbare gezondheid. Beide interventies geven een verhoogde kans op overlijden, complicaties en een verminderde kwaliteit van leven. Een goede voorbereiding op zo’n ingreep (prehabilitatie) is daarom cruciaal, vertellen vaatchirurg en hoogleraar Lijckle van der Laan en klinisch geriater Miriam Faes. Zij ontvingen onlangs een subsidie van ZonMw om de meerwaarde van prehabilitatie verder wetenschappelijk te onderbouwen.
Beter de operatie in, beter eruit
Al sinds 2017 wordt prehabilitatie in Amphia ingezet bij vaatpatiënten. Miriam: ‘Het idee achter prehabilitatie is: beter de operatie in, beter eruit. We werken met meerdere disciplines samen om patiënten vooraf in een zo goed mogelijke conditie te krijgen. Zij hebben in ieder geval een afspraak bij de verpleegkundig specialist vaatchirurgie en de fysiotherapeut, waarna ze zelf thuis aan de slag gaan met oefeningen om in een betere conditie te komen. Indien nodig worden ze ook gezien door de geriater en de diëtist. Zo bieden we steeds passende zorg. Dat is beter voor de patiënt en bovendien efficiënter voor ons als ziekenhuis. We betrekken patiënten en hun naasten ook bij ons onderzoek. Dat geldt ook voor de cliëntenraad van Amphia en vertegenwoordigers van de KBO.’
Lijckle: ''We willen we prehabilitatie in Nederland én daarbuiten onderdeel maken van de standaardzorg voor vaatpatiënten.’'
Prehabilitatie is bewezen veilig
Lijckle: ‘In eerder wetenschappelijk onderzoek hebben we al aangetoond dat prehabilitatie veilig ingezet kan worden bij vaatpatiënten. Het aantal ernstige complicaties en de mortaliteit lagen niet hoger dan bij onze reguliere werkwijze. Sterker nog, we zagen dat patiënten na de prehabilitatie minder complicaties hadden en eerder naar huis konden. Die positieve signalen willen we nu in een nieuw en breed opgezet wetenschappelijk onderzoek vaststellen, waarbij we ook met een controlegroep werken. Zo hopen we definitief aan te tonen dat prehabilitatie significante voordelen biedt. Daarnaast willen we prehabilitatie in Nederland én daarbuiten onderdeel maken van de standaardzorg voor vaatpatiënten.’
Aan de slag in drie ziekenhuizen
‘De resultaten van ons onderzoek zijn belangrijk voor deze groep kwetsbare patiënten en ons streven naar een zo hoog mogelijke kwaliteit van leven. Bovendien is het een grote stap op weg naar de vergoeding van deze werkwijze door de zorgverzekeraars. Daarom hebben we een subsidieaanvraag ingediend voor het programma Medisch specialistische Zorg en Onderzoek (MedZO) bij ZonMw, die onlangs is toegekend.’ Miriam: ‘Dat heeft veel werk gekost, maar het was absoluut de moeite waard: ons voorstel werd als ‘zeer goed’ beoordeeld. Dankzij deze toekenning kunnen we nu in drie ziekenhuizen aan de slag met ons onderzoek: Amphia, ETZ en Meander Medisch Centrum (MMC). Voor dit onderzoek werken we onder meer samen met de betrokken vaatchirurgen: prof. dr. Patrick Vriens (ETZ) en dr. Hidde Jongsma (MMC). Verder werken we samen met enkele ervaren wetenschappers: Wilbert van den Hout van het LUMC en Ewout Steyerberg van het Julius Centrum in Utrecht.’
Afspraken vastleggen
Om het onderzoek goed te laten verlopen, moet er heel wat worden afgesproken en vastgelegd. Een van de onmisbare krachten daarbij is wetenschapscoördinator Elke van Delft-Kik: ‘Vanuit het Amphia Research Centre hebben we met de initiatiefnemers meegedacht: wat is de beste aanpak? Hoe krijgen we alle beslissers mee in ons idee? En hoe maken we tijdig afspraken met de deelnemende ziekenhuizen, zodat we tegelijkertijd kunnen starten, op dezelfde manier werken en alle data en resultaten op een veilige en verantwoorde manier vastleggen? Dat heeft veel voeten in de aarde, dus dan is het fijn als wij de onderzoekers daarbij kunnen ontzorgen.’
Miriam: ''Prehabilitatie wordt steeds breder ingezet binnen de zorg. Iedereen die hier intern bij betrokken is, zet de schouders eronder, zodat we samen verder komen.''
Promoveren
Dit onderzoek naar prehabilitatie is ook meteen een promotieonderzoek, dat deel uitmaakt van de onderzoekslijn Passende Zorg in Amphia. Seline Verbaan, die sinds 2023 als ANIOS bij de afdeling Chirurgie werkt, is vanaf september fulltime betrokken als arts-onderzoeker. ‘De afgelopen periode hebben we hard gewerkt om alles te regelen. Van de patiëntenvoorlichting tot de afstemming met de medisch-ethische toetsingscommissie. Zo zorgen we ervoor dat alles volgens de regels gebeurt. Het promotieonderzoek is ondergebracht bij TIAS Business School in Tilburg en bij Tilburg University. Amphia is de penvoerder en dat is uitzonderlijk voor een niet-academisch ziekenhuis.’
Samenwerking
Dat is mede te danken aan het enthousiasme binnen Amphia voor dit onderwerp. Miriam: ‘Prehabilitatie wordt steeds breder ingezet binnen de zorg. Iedereen die hier intern bij betrokken is, zet de schouders eronder, zodat we samen verder komen. Deze samenwerking tussen de betrokken specialismen wordt ook door patiënten als positief ervaren. Zij merken dat alle zorgverleners goed op de hoogte zijn van hun situatie. Dat geeft vertrouwen.’
Onderbouwen met wetenschappelijk bewijs
Lijckle: ‘In dit onderzoek nemen we de medische uitkomsten én de ervaringen van patiënten en hun naasten mee. Die meten we ook in de periode na de ingreep. Het duurt daardoor naar verwachting nog drie jaar voordat we de eerste resultaten en conclusies kunnen presenteren. Wij zijn ervan overtuigd dat prehabilitatie leidt tot betere zorguitkomsten, een betere kwaliteit van leven en (kosten)effectievere zorg. De komende jaren willen we dit samen met steeds meer wetenschappelijk bewijs onderbouwen.’
