Jaarlijks worden op de Intensive Care (IC) van Amphia zo’n 140 mensen behandeld die succesvol zijn gereanimeerd na een hartstilstand. Van deze groep overlijdt zo’n 40% alsnog op de IC. Een ander deel houdt blijvende schade over, onder meer aan de hersenen, waardoor zij alsnog overlijden, ondanks al onze goede zorgen. Vaak is het lang onduidelijk in hoeverre een patiënt nog zal herstellen. Om hier eerder duidelijkheid over te kunnen geven, werken de Intensive Care en de afdelingen Neurologie en Klinische Neurofysiologie nauw met elkaar samen. We spraken hierover met intensivist Simone van Zijll Langhout-Kokke, IC-teammanager Annet Niemantsverdriet en laborant klinische neurofysiologie Chrissie Schot.
Continue EEG
Hun afdelingen zijn in 2022 samen continue EEG (elektro-encefalogram) gaan inzetten bij patiënten die op de Intensive Care zijn opgenomen na een reanimatie. Simone: ‘Met deze continue EEG registeren we iemands hersenactiviteit. Tijdens de eerste 24 uur geeft deze continue EEG-registratie de meest waardevolle informatie om betrouwbaar in te kunnen schatten wat iemands kans is om redelijk tot goed wakker te worden. Als de patiënt bewusteloos blijft na het stoppen van alle slaapmedicatie, willen we zo snel mogelijk weten of diegene bewusteloos blijft of ernstige hersenschade overhoudt. Zo kunnen we de naasten snel duidelijkheid geven. Ernstige hersenschade is vast te stellen op basis van specifieke patronen in het EEG-onderzoek.’
'Is er niet of nauwelijks sprake van hersenactiviteit, dan is dat een belangrijke aanwijzing dat een patiënt niet (goed) meer wakker zal worden en waarschijnlijk zeer zorgafhankelijk zal blijven.'
Een andere manier van werken
De continue EEG-registratie vroeg wel om een andere manier van werken. De betrokken artsen van de Intensive Care en de afdeling Neurologie waren al 24 uur per dag bereikbaar, de laboranten van de afdeling Klinische Neurofysiologie nog niet. Chrissie: ‘Om een EEG te kunnen maken, moet een laborant elektroden op het hoofd van de patiënt bevestigen. Dat is nauwkeurig, specialistisch werk. Daarom zijn nu ook de laboranten 7 dagen per week overdag inzetbaar. Ernstige hersenschade is het beste te voorspellen aan het eind van de 24 uur na de reanimatie. Hierdoor kan een EEG altijd overdag worden aangesloten. De verpleegkundigen op de Intensive Care hebben scholing gekregen over de verzorging van patiënten met een continue EEG, zodat de elektroden goed aangesloten blijven. We hebben hen ook laten zien hoe de elektroden verwijderd kunnen worden als het EEG-apparaat aangeeft dat dit kan. Na 24 uur is het namelijk minder zinvol om de hersenactiviteit van deze patiënten te meten.’
'De afgelopen jaren hebben we onze samenwerking rondom de continue EEG geperfectioneerd. We hebben steeds samen gekeken hoe het nóg beter kon, wat betreft de uitkomsten van de zorg én wat betreft onze werkwijze.'
Gedegen onderzoek
De EEG wordt vervolgens beoordeeld door de neuroloog. Simone: ‘Die krijgt daarmee een goed beeld van de mate van hersenactiviteit van een patiënt. Is er niet of nauwelijks sprake van hersenactiviteit, dan is dat een belangrijke aanwijzing dat een patiënt niet (goed) meer wakker zal worden en waarschijnlijk zeer zorgafhankelijk zal blijven. Natuurlijk baseren we ons daarbij niet alléén op de EEG; we doen nog meer onderzoek om iemands kans op herstel goed in te schatten. Het belangrijkste is de lichamelijke beoordeling van de patiënt. Aanvullend daarop doen we bijvoorbeeld radiologisch onderzoek, bloedonderzoek en ander onderzoek om de zenuwen te testen. Om de mogelijkheden voor een redelijk tot goed herstel en een goede kwaliteit van leven in te schatten, kijken we ook naar eventuele andere aandoeningen die de patiënt al heeft (comorbiditeit) en diens wensen ten aanzien van de kwaliteit van leven. Pas als uit al die onderzoeken zonder enige twijfel blijkt dat iemand niet meer zal herstellen, kunnen we concluderen dat verdere behandeling medisch gezien geen zin meer heeft.’
De behandeling stopzetten
‘We gaan op dat moment met iemands naasten het moeilijke gesprek aan over het stopzetten van de actieve behandeling’, vertelt Simone. ‘Zo voorkomen we dat iemand tegen zijn eigen wil alsnog ernstig aangedaan verder leeft en daarbij langdurig intensieve zorg nodig heeft. Als er geen medische mogelijkheden meer zijn voor behandeling, stoppen we na dit gesprek met alle actieve behandelingen, zoals ondersteunende beademing en medicatie. Alleen onze behandeling op comfort gaat altijd door. In de meeste gevallen zal de patiënt op korte termijn overlijden door zijn ziekte.’
'Dankzij de continue EEG kunnen we mensen sneller duidelijkheid geven over de kans op ernstige, blijvende hersenschade en kunnen we voorkomen dat patiënten onnodig lang en in strijd met hun eigen wensen behandeld worden.'
Goed geregeld
Annet: ‘De afgelopen jaren hebben we onze samenwerking rondom de continue EEG geperfectioneerd. Daarbij was de ervaring van Chrissie vanuit het Antonius Ziekenhuis heel waardevol. We hebben die manier van werken aangepast aan de situatie in Amphia en hebben steeds samen gekeken hoe het nóg beter kon, wat betreft de uitkomsten van de zorg én wat betreft onze werkwijze. Zo hebben de neurologen en de intensivisten alle EEG’s en de besluiten naar aanleiding daarvan herbeoordeeld om daarmee de behandelingen te verbeteren. Daarnaast hebben we alle diensten goed geregeld, worden alle data op de juiste manier opgeslagen in de patiëntendossiers en overleggen we regelmatig met elkaar. Dat helpt ons om de korte lijntjes en de fijne manier van samenwerken in stand te houden.’ De samenwerking vond plaats tussen Simone van Zijll Langhout – Kokke, Mariëlle van Rijsdijk, Annet Niemantsverdriet, Casper van Oers, Chrissie Schot en Edwin Heijmans.
Passende zorg
Simone: ‘Samen blijven we de komende periode kijken waar ons werk nog beter kan. Bijvoorbeeld door in te spelen op nieuwe ontwikkelingen binnen ons vakgebied. Dankzij de continue EEG kunnen we mensen sneller duidelijkheid geven over de kans op ernstige, blijvende hersenschade en kunnen we voorkomen dat patiënten onnodig lang en in strijd met hun eigen wensen behandeld worden. Dat helpt ons om nu en in de toekomst passende, zinnige zorg te bieden. Hoe moeilijk die keuzes soms ook zijn.’
