Energie- en eiwitrijke voeding voor ouderen

U ontvangt deze brochure omdat u het advies heeft gekregen om een energie- en eiwitrijk dieet te gebruiken. Het lichaam heeft voedingsstoffen nodig om goed te kunnen functioneren.

Wat is ondervoeding

Ondervoeding ontstaat wanneer u minder voedingsstoffen binnen krijgt dan uw lichaam nodig heeft. Uw lichaam gebruikt dan de reserves uit uw vet- en spierweefsel. Hierdoor worden vet en spieren afgebroken.
Vooral de afbraak van uw spieren is nadelig. U kunt hierdoor meer moeite krijgen met dagelijkse activiteiten. Ook wordt de kans op vallen groter. Andere mogelijke gevolgen zijn: sneller moe voelen, minder eetlust ervaren, sneller en ernstiger ziek worden, langer nodig hebben om te herstellen na een ziekte en/of een moeilijkere wondgenezing.
Kortom: ondervoeding kan uw herstel vertragen. Om uw lichaam goed te voeden en uw herstel te ondersteunen, is voeding met extra energie en eiwitten nodig.

Energie

Voeding geeft u energie. Energie wordt ook wel kilocalorieën (kcal) genoemd. Het is de brandstof voor het lichaam en heeft u nodig bij alles wat u doet, zoals lopen en fietsen. Maar ook bij alles wat er in uw lichaam gebeurt, zoals ademhalen, praten en het kloppen van het hart. De hoeveelheid energie die iemand nodig heeft is afhankelijk van onder andere lichaamslengte, leeftijd, geslacht, activiteit, stress en ziekte.

Eiwitten

Eiwitten zijn belangrijke bouwstoffen voor uw lichaam. Ze helpen bij het opbouwen en behouden van spieren en andere weefsels. Ook zijn eiwitten belangrijk voor het genezen van wonden. Als u te weinig energie binnen krijgt, dan gaat uw lichaam de eiwitten gebruiken als energiebron (brandstof) in plaats van als bouwstof. Dit leidt onder andere tot afbraak van uw spieren. Eiwit komt voornamelijk voor in dierlijke producten zoals: vlees, vis, gevogelte, kip, ei, kaas en zuivel. Ook komt eiwit (in mindere mate) voor in brood, noten, peulvruchten en vleesvervangers (zoals tempeh, tofu).

Vitamine D en Calcium

Voldoende calcium

Calcium is de belangrijkste bouwstof voor je botten. Het zit vooral in melkproducten en verrijkte zuivelalternatievenen ook een beetje in groente, noten en peulvruchten.

Vitamine D

Vitamine D zorgt ervoor dat calcium goed wordt opgenomen in je lichaam. Voor vrouwen van 50 tot 70 jaar is het advies om iedere dag een supplement met 10 microgram vitamine D te nemen. Voor mannen geldt dit advies ook als ze een getinte of donkere huid hebben, overdag niet veel in de zon komen of de huid bedekken. Vanaf 70 jaar is voor iedereen het advies om elke dag 20 microgram vitamine D te slikken. Eet daarnaast ook voldoende producten met vitamine D, zoals vette vis en zachte of vloeibare margarine of halvarine.

Adviezen

In de Schijf van Vijf van het Voedingscentrum worden dagelijks en wekelijks de volgende voedingsmiddelen aanbevolen aan mensen vanaf 70 jaar, voor voldoende voedingsstoffen.

Algemene tips

• Verdeel de maaltijden goed over de dag. Neem naast de 3 hoofdmaaltijden, nog minimaal 3 keer per dag een tussendoortje.
• Indien de warme maaltijd tegen staat, kunt u deze vervangen door een broodmaaltijd.
• Breng voldoende afwisseling in de voeding aan door hartige, zoete, zure, koude en warme gerechten en/of dranken regelmatig af te wisselen.
• Neem dranken waar energie in zit, zoals vruchtensap of volle zuiveldranken. Koffie, thee en water bevatten geen energie, voeg hier eventueel iets aan toe, zoals: suiker, melk, honing, siroop, slagroom.
• Neem de tijd om te eten.
• Neem niet te grote porties in een keer.
• Vermijd voeding die u tegenstaat.

Tips voor de broodmaaltijd

Smeer uw boterham royaal met margarine of roomboter.

• Neem dubbel (hartig) beleg op de boterham en/of een extra plak volvette kaas (48+) of vleeswaren uit het vuistje. Zoals:
  • Pindakaas (100%) en banaan 
  • Ham en kaas (eventueel als tosti bereid)
  • Omelet of een gekookt ei
  • Broodsalade (zalm-/tonijn-/eisalade, etc.)
• Breng variatie in de broodmaaltijd door brood te vervangen door een luxe broodsoort, zoals: bolletje, krentenbrood, krentenbol, croissant, suikerbrood en worsten-/saucijzenbroodje.
• Ontbijtgranen zoals cruesli, granola en muesli, in combinatie met volle vla, volle (vruchten-) yoghurt of volle kwark en brinta-/griesmeel-/havermoutpap zijn een goed alternatief voor een broodmaaltijd. U kunt een pap onder andere aanvullen met suiker en/of een klontje margarine/roomboter of scheutje ongeklopte room.
• Pannenkoeken en poffertjes kunnen ook als variatie voor de broodmaaltijden dienen. Dit kunt u beleggen met hartig beleg (spek/kaas), stroop, jam en/of poedersuiker.

Tips voor de warme maaltijd

• Als (warm) vlees u tegenstaat, probeer dan eens fijngesneden vlees, ragout, koud vlees, vleeswaren, sojabonen of peulvruchten (bruine bonen, witte bonen, kapucijners, linzen).
• Wissel vlees af met kip, vis, een omelet of een vegetarische vleesvervanger.
• Maak een sausje voor over het vlees of de groenten. Voeg er eventueel een extra scheutje room of crème fraîche aan toe.
• Roer een klontje margarine, roomboter, room of crème fraîche door de groenten.
• Voeg eens wat kaas toe aan de groenten, pasta, puree, ovenschotel en/of salade.
• Een portie appelmoes of andere vruchtenmoes bij de warme maaltijd, zorgt voor een frisse afwisseling.
• Maak het bereiden van de warme maaltijd voor uzelf zo gemakkelijk mogelijk. Maak gebruik van voorgesneden of kant-en-klare producten.
• U kunt ook voor twee dagen tegelijk koken en de helft invriezen.
• Varieer met aardappelen. Neem eens gebakken aardappelen, puree, aardappelkroketten, rösti of frites.
• Kies voor de variatie een samengesteld gerecht, zoals: rijst, pasta, aardappelen, stamppot, peulvruchten of een maaltijdsoep (een goed gevulde soep met veel vlees, groenten en vermicelli. Voeg hier eventueel nog wat geraspte kaas of een scheutje room aan toe).
• In bouillon zitten weinig voedingsstoffen. Dit kan dus geen tussendoortje of maaltijd vervangen. Een klein beetje bouillon voor de maaltijd kan wel de eetlust opwekken.

Tips over zuivelproducten en kaas

• Zuivelproducten, zoals melk(-producten) en kaas kunt u gebruiken bij uw hoofdmaaltijden maar ook als tussendoortje. Kies bij voorkeur een volle variant en volvette 48+ kazen (roomkaas, brie, Parmezaanse kaas, Bluefort, gorgonzola).
• Kies eens kant-en-klare toetjes of pudding.
• Voeg een scheutje ongeklopte (slag-)room, crème fraîche, mascarpone of siroop toe aan een schaaltje volle vla of volle yoghurt.
• Een toastje met een (buitenlandse) kaassoort kan lekker zijn als tussendoortje.
• Als u geen zuivel kunt of wilt gebruiken, zijn plantaardige dranken een goed alternatief.
• Er zijn verschillende fabrikanten die eiwitrijke zuivelproducten aanbieden. U kunt deze herkennen aan het woord ‘protein’ op de verpakking. Deze zuivelproducten leveren vaak meer dan het dubbele aan eiwit in vergelijking met andere zuivelproducten.

Tips voor energie- en eiwitrijke tussendoortjes

• Beschuit, cracker, knäckebröd of en aantal toastjes royaal besmeerd met margarine of roomboter en beleg (bij voorkeur ruim beleggen met vleeswaren of kaas), een broodsalade (eisalade, tonijnsalade, zalmsalade, etc.), pindakaas of een notenpasta.
• Plak ontbijtkoek, krentenbol, eierkoek of sneetje krentenbrood royaal besmeerd met margarine of roomboter. Eventueel met toevoeging van suiker.
• Notenreep.
• Huzaren-/zalmslaatje, blokjes kaas of plakje worst.
• Handje ongezouten noten, studentenhaver of pinda’s.
• Vis, zoals gerookte zalm of haring.
• Bouwsteentje of easy to eat. Dit zijn beide energie- en eiwitverrijkte producten (o.a. verkrijgbaar bij Jumbo, diepvries).

Boodschappen en maaltijdvoorziening

Indien het niet mogelijk is om zelfstandig uw boodschappen te doen, kunnen mogelijk familie, vrienden, buren en/of anderen uit uw omgeving u hierbij helpen. Eventueel kunt u ervoor kiezen om uw boodschappen thuis te laten bezorgen (meestal is dit mogelijk via een bestelling via internet).

Als u niet in staat bent om zelf een warme maaltijd te verzorgen zijn er enkele alternatieven mogelijk:

• U kunt kiezen voor een kant-en-klare maaltijd, zoals: koelversmaaltijden, diepvriesmaaltijden of een maaltijd van de slager of groenteman bij u in de buurt. Deze hoeft u enkel nog in de magnetron op te warmen.
• U kunt maaltijden van een cateringservice of andere maaltijdaanbieder bestellen. Enkele voorbeelden zijn:
  • www.maaltijdservice.nl
    • Telefoonnummer: 0413 – 432 023
  • www.apetito.nl  
    • Telefoonnummer: 088 2012 123
  • www.uitgekookt.nl
    • Telefoonnummer: 085 – 040 60 65
  • Maaltijdservices van De Brabantse Tafel · Bourgondisch gemak 
    • Telefoonnummer: 076 230 5060
  • www.diepvriesman.nl
    • Telefoonnummer: 0318 – 521 600
• Eet gezamenlijk met familie, vrienden, buren of andere mensen uit uw omgeving. Mogelijk is er bij u in de buurt een wijkrestaurant of buurthuis, waar u in gezelschap kunt eten.

Dieetpreparaten

Lukt het niet om voldoende energie en eiwitten binnen te krijgen met gewone voeding? Dan kunt u gebruik maken van dieetpreparaten. Dieetpreparaten zijn speciale voedingsmiddelen die kunnen helpen bij ziekte en ondervoeding Voorbeelden zijn eiwitsiropen, drinkvoeding en sondevoeding. Een diëtist kan u hier meer informatie en advies over geven.

Meer informatie

www.goedgevoedouderworden.nl

www.voedingscentrum.nl

Vragen

Heeft u na het lezen van deze folder nog vragen, dan kunt u contact opnemen met de afdeling diëtetiek.

Contactgegevens afdeling diëtetiek:

076 595 3075

Te bereiken op maandag tot en met vrijdag tussen 08.00u – 12.00u en 13.00u – 16.00u.