U heeft van uw arts het advies gekregen om goed te letten op de hoeveelheid kalium die u dagelijks via uw voeding gebruikt. In deze folder leest u meer over de richtlijnen voor een kaliumbeperkte voeding.
Wat is kalium?
Kalium is een mineraal dat in vrijwel alle voedingsmiddelen zit. In het lichaam komt kalium voornamelijk voor in de spiercellen. Kaliumrijke voeding is gezond. Kalium draagt onder meer bij aan een goede bloeddruk en beschermt zo de nieren.
Kalium is belangrijk voor:
- Het doorgeven van prikkels in het zenuwstelsel. Kalium zorgt ervoor dat de spieren zich samentrekken.
- Het lichaam zorgt voor een goed evenwicht van vocht en zout (zoals natrium). Bij uitdroging of diarree raakt dit evenwicht tijdelijk verstoord. Ook de hoeveelheid kalium en natrium in het lichaam raakt dan uit balans.
- Het regelen van de bloeddruk.
Waarom een kaliumbeperkt advies?
De nieren regelen de hoeveelheid kalium in het lichaam. Wat u te veel binnenkrijgt, plast u normaal gesproken uit. Als de nieren niet goed werken kan er te veel kalium achterblijven in het bloed. Te veel kalium in het bloed kan zorgen voor problemen met het hart. Zoals een onregelmatige hartslag. Bij een veel te hoog kaliumgehalte in het bloed bestaat zelfs kans op een hartstilstand.
Bloeduitslagen
De normale waarde van kalium in het bloed ligt tussen de 3,5 en 5,5 mmol per liter. Als het kaliumgehalte in uw bloed te hoog is (hoger dan 5,5 mmol per liter) kan het nodig zijn het kalium in de voeding te beperken. Hoeveel kalium u kunt gebruiken hangt daarom af van uw bloeduitslagen.
Andere maatregelen
Naast een kaliumbeperkt dieet zijn nog andere maatregelen mogelijk:
- Door sommige medicijnen kan de hoeveelheid kalium in het bloed stijgen. Bijvoorbeeld door bepaalde medicijnen tegen een hoge bloeddruk. Misschien kan uw arts minder medicijnen of andere medicijnen voorschrijven.
- Als de nieren niet goed werken, blijven er veel zure stoffen achter in het bloed. Door deze zure stoffen gaat het kaliumgehalte in uw bloed omhoog. Het is mogelijk om de verzuring te behandelen met medicijnen. Deze zullen (indien nodig) voorgeschreven worden door uw arts.
- Gaat het kalium niet genoeg omlaag door het dieet en de genoemde maatregelen? Dan kan de arts medicijnen voorschrijven. Deze heten kaliumverlagers of kaliumbinders. Deze medicijnen zorgen ervoor dat u kalium met de ontlasting verliest.
Voorbeelden
Voorbeelden voedingsmiddelen met weinig kalium
- water, thee, frisdrank, limonadesiroop, ijsthee;
- brood, beschuit, ontbijtkoek, crackers, toast;
- boter, margarine, olie, slagroom;
- alle soorten kaas;
- ei;
- jam, vruchtenhagel, honing, (basterd)suiker, (gestampte) muisjes;
- rijst en pasta;
- 1 biscuit, 1 blokje boterkoek, 1 plak cake, 1 kleine eierkoek, 1 waterijsje, 1 speculaasje, 1 stroopwafel, 1 slagroomsoesje, 1 stukje baklava.
Voorbeelden voedingsmiddelen met veel kalium
- Aardappelen of producten die hiervan gemaakt zijn. Zoals chips, frites en puree.
- Alle soorten groente zijn kaliumrijk. Vooral tomaat, spinazie, postelein en champignons. Maar ook tomaten- en groentesap en tomatensoep.
- Fruit, vruchtensap, avocado en gedroogde vruchten. Zoals abrikozen, dadels, krenten en rozijnen.
- Peulvruchten. Zoals erwten, witte/bruine bonen, kapucijners, linzen en erwtensoep.
- Vloeibare melkproducten. Zoals melk, yoghurt, vla, chocolademelk, kwark en roomijs.
- Vlees(waren), kip, gevogelte en vis.
- Appel- en keukenstroop, chocoladehagelslag, pindakaas en chocoladepasta.
- Alle soorten koffie (en ook koffiemelk).
- Cacao, chocolade en bonbons (ook witte chocolade).
- Pinda’s, noten en studentenhaver.
- Zoutvervangers zoals Dieetzout (E508), Lo Salt, Jozo Low sodium salt, Aromat natriumarm. Deze producten bevatten veel kalium in de vorm van kaliumchloride.
Kaliumopname uit diverse voedingsmiddelen
De opname van kalium in het maag-darmkanaal komt niet altijd overeen met de hoeveelheid kalium in het voedingsmiddel. In bewerkte voedingsmiddelen komt vaak kaliumzout voor. Dat wordt erg goed opgenomen (voor 90%). Ook kalium uit dierlijke producten wordt goed opgenomen (voor 70 tot 90%). Kalium uit plantaardige producten wordt veel minder goed opgenomen (voor 50 tot 60%).
Advies en tips
Adviezen
- Vervang aardappelen regelmatig door (volkoren) pasta of (zilvervlies-)rijst.
- Vervang koffie zoveel mogelijk. Bijvoorbeeld door thee.
- Eet afwisselend verschillende soorten fruit en groenten. Kies het liefst soorten met minder kalium. Groenten en fruit zorgen voor genoeg vezels. Ze helpen ook om het lichaam in evenwicht te houden. Als u genoeg groenten en fruit eet, is de kans op problemen met het hart en de bloedvaten kleiner.
- Gebruik geen vruchtensap of smoothies. Gebruik bij voorkeur water of thee.
- Stamppot en friet bevatten veel kalium. Gebruik deze maximaal 1 keer per 2 weken. Pas die dag de voeding hierop aan. Bijvoorbeeld door geen koffie te gebruiken.
Tips voor de bereiding van de warme maaltijd
- Kook aardappelen zonder schil of in kleine stukjes.
- Kook, week, stoof of blancheer groenten zoveel mogelijk. Zo gaat een deel van het kalium uit de groente in het water zitten. Gooi dat water daarna weg. Gebruik het dus niet voor bijvoorbeeld een saus.
- Als u groente roerbakt, stoomt, frituurt of in de magnetron klaarmaakt, blijft het kalium in de groente zitten. Deze manieren van bereiden zijn daarom minder geschikt bij een kaliumbeperkt dieet.
- Gebruik geen kaliumrijk zout.
- Gebruik zoveel mogelijk onbewerkt voedsel. In sommige voedingsmiddelen zit verborgen kalium. Bijvoorbeeld doordat er zoutvervangers aan toegevoegd zijn. Ook kaliumhoudende E-nummers worden steeds vaker toegevoegd aan bijvoorbeeld vlees(waren), kip, vis en kant- en klare producten.
Kijk voor meer informatie op www.nieren.nl of in de brochure ‘Eten en drinken als uw nieren niet goed meer werken’. U kunt uw voedingsinname bijhouden met de ‘Eetmeter’ van het Voedingscentrum via: www.mijneetmeter.nl