Plaatsing en verzorging van een PRG- en PRJ-sonde

Inleiding
Deze folder informeert u over de plaatsing van de PRG- en PRJ-sonde met de bijbehorende voorbereiding, nazorg en dagelijkse verzorging. U leest ook over problemen die zich mogelijk voor kunnen doen; hoe u ze kunt herkennen en wat u eraan kunt doen. Wij adviseren u deze folder goed door te lezen.

Doel van de procedure
Er is besloten tot het plaatsen van een Percutane Röntgenologische Gastrostomie (PRG), omdat u langer dan 4 tot 6 weken kunstmatige voeding moet gebruiken. PRG is de afkorting van Percutane Röntgenologische Gastrostomie’. Dat wil zeggen dat er een slangetje in de maag wordt gebracht, door de buikwand heen, met behulp van röntgendoorlichting. Dit gebeurt op de afdeling radiologie. Via het slangetje wordt de dagelijkse voeding in de vorm van sondevoeding toegediend. Dit is een veilige en effectieve methode om gedurende langere tijd de benodigde voedingsstoffen binnen te krijgen.

Wanneer er wordt gekozen voor een PRJ-sonde (Percutane Röntgenologische Jejunostomie) dan wordt het slangetje via de buikwand in de dunne darm (jejunum) gebracht.

Voorbereiding
Medicatie

• Als u bloedverdunners gebruikt, meld dit dan aan uw behandelend arts. Hij/zij bespreekt met u of en wanneer u moet stoppen met deze medicijnen.
• Bent u diabetespatiënt en gebruikt u hiervoor medicatie, bespreek dan met uw behandelend arts of diabetesverpleegkundige hoe u deze medicijnen (insuline en/of tabletten) moet gebruiken ter voorbereiding op dit onderzoek.
• Alle overige medicijnen mag u innemen zoals u gewend bent. 

Contrastvloeistof
In de contrastvloeistof zit een jodiumverbinding. Jodiumhoudende stoffen kunnen een allergische reactie veroorzaken bij mensen die hiervoor overgevoelig zijn. Bent u overgevoelig voor deze stoffen, bespreek dit dan met uw behandelend specialist.

Wat gebeurt er voor de behandeling?

• U moet nuchter zijn: 

Krijgt u het onderzoek voor 13.00uur:

Tot 24.00 uur is vast voedsel toegestaan.(sondevoeding).
U mag heldere dranken drinken tot 2 uur voor het onderzoek

Wordt u 's middags geopereerd?
Als u in de middag het onderzoek krijgt, dan is vast voedsel (sondevoeding) tot 24.00 uur toegestaan.
Tot 7.00 uur mag u een licht ontbijt en tot 2 uur voor het onderzoek mag u heldere dranken drinken.

Een licht ontbijt: (tot 7.00 uur) : wit brood, ontbijtkoek, beschuit, boter ,kaas, vleeswaren, zoet beleg, melkproducten, thee en koffie mogelijk met suiker en melk.

Heldere Dranken : 

• water;
• thee;
• aanmaaklimonade (geen rode);
• heldere frisdrank zonder koolzuur zoals: Crystal Clear en Dubbelfrisss;
• heldere bouillon zonder groenten, vlees en vermicelli;
• appelsap;
• witte druivensap;
• isotone sportdranken.

• De stollingsstatus moet bekend zijn (dag voor het onderzoek laten bepalen of de ochtend van onderzoek) U wordt op de dag van het onderzoek ’s morgens opgenomen op de verpleegafdeling (24-uurs opname)
• Er wordt een maagsonde geplaatst.
• U krijgt op de verpleegafdeling een infuus. Via dit infuus krijgt u antibiotica toegediend. Dit is een voorzorgsmaatregel om infectie te voorkomen

Verloop van de behandeling
De radioloog kijkt eerst met behulp van echografie hoe de darmen en de lever liggen ten opzichte van de maag. Zo bepaalt de radioloog waar de PRG-sonde geplaatst moet worden. De radioloog geeft u een injectie voor de plaatselijke verdoving. Dit kan gevoelig zijn. Via de maagsonde wordt er lucht in de maag gebracht.

De radioloog maakt een klein sneetje in uw buikwand en met behulp van röntgenbeelden wordt uw maag aangeprikt. De radioloog rekt het gaatje wat op zodat de PRG-sonde naar binnen kan. Aan het uiteinde van de PRG-sonde zit een ballonnetje die zich nu in de maag bevindt. Het ballonnetje wordt gevuld met water de sonde gefixeerd ligt. Er worden hechtingen naast de sonde geplaatst om deze op zijn plaats te houden. Ook wordt er een fixatieplaatje strak tegen uw buik aangelegd zodat de wondranden aan elkaar verkleven en een gangetje (fistel) gevormd kan worden. Het plaatsen van de PRG-sonde duurt meestal één uur.

Mogelijke complicaties verbonden aan de procedure
Een PRG-plaatsing is een veilige procedure. Soms kunnen er toch complicaties ontstaan zoals:

• Infectie: er kan een luchtweginfectie of longontsteking ontstaan als u zich verslikt in maaginhoud    
• Perforatie: er kan een gaatje ontstaan in de slokdarm of maag
• Risico op een bloeding
• Het aanprikken van omliggende organen

Soms blijkt tijdens de procedure dat de sonde niet geplaatst kan worden. In dat geval wordt de procedure gestaakt.

Nazorg
Na plaatsing gaat u terug naar de afdeling en blijft u, ter observatie, nog een nacht in het ziekenhuis.

Het kan zijn dat de keel wat gevoelig is, maar dit zakt vrij snel weer af. Ook het wondje op uw buik kan gevoelig zijn nadat de verdoving is uitgewerkt. Wanneer u naar huis gaat is alles omtrent voeding en de verzorging tijdens de eerste week duidelijk. De eventuele thuiszorg is geregeld. U krijgt een polikliniek-afspraak, 7 tot 10 dagen na de plaatsing van de PEG-PRJ bij het peg-team. Een verpleegkundige informeert hoe het gaat en legt u verder uit over de benodigde zorg rondom de PRG-PRJ.

Starten voeding na PEG-plaatsing: 

• U moet nog 3 uur nuchter blijven.
• Voer 3 uur na plaatsing van de PEG-sonde de watertest uit. Spuit 100 ml lauw water in via de PEG-sonde. Als u na 30 minuten geen misselijkheid ervaart, dan kan er gestart worden met de sondevoeding volgens de adviezen van de diëtist. Als het van toepassing is, dan mag orale intake ook herstart worden.
• Spoel voor en na elke voeding en na het toedienen van medicijnen de PEG goed door met 20-30 ml water om verstopping van de PEG te voorkomen.

Doorspuiten

• Spuit uw PRG-sonde VOOR en NA elke voeding door met 30 tot 50 milliliter (ml) lauwwarm water. Ook direct met het opstaan en met het naar bed gaan.
• Gebruikt u geen sondevoeding? Spuit dan uw sonde minimaal 1 keer per dag door met 30 tot 50 (ml) water.
• Ook wanneer u steeds voeding krijgt via de sonde, moet de sonde 4 keer per dag worden doorgespoten met lauw water.
• De spuiten die u gebruikt om door te spoelen met water moet u steeds goed laten drogen. Deze spuiten kunt u maximaal 3 dagen gebruiken.
• Gebruikt u de spuiten om voeding toe te dienen? Dan adviseren we om iedere dag een nieuwe spuit te gebruiken.

De PRJ -sonde moet 6 keer per dag doorgespoten worden met 20 ml lauwwarm water. De buitensonde moet u minimaal 1 keer per week doorspuiten.

Verzorging tijdens de eerste 10 dagen na plaatsing
In de eerste zeven tot tien dagen na plaatsing moet een fistel worden gevormd. Dit is het kanaal tussen maag en buikwand waar de sonde doorheen loopt. Het is belangrijk dat de voorste buikwand goed verkleeft met de maag zodat lekkage naar de buikholte voorkomen wordt. Daarom wordt direct na het plaatsen van de PRG- sonde het externe fixatieplaatje vrij strak tegen de buikwand gezet.

PRJ: voor deze sonde geldt hetzelfde met het verschil dat in dit geval de fistel tussen dunne darm en buikwand wordt gevormd.

Tijdens deze week:

• Mag u niet in bad, wel onder de douche. Daarbij mag een milde douchegel gebruikt worden. De huid daarna goed drogen
• De eerste vijf dagen zo min mogelijk beweging aan de sonde. Ook niet dompelen
• De fixatieplaat mag niet losser gezet worden

Wanneer de insteekopening vocht lekt kunt u er een gaasje opleggen om uw kleding te beschermen. Wanneer de hechtingen loslaten moet u contact opnemen met de verpleegkundige van het peg-team.

Controle na 10 dagen
Na 10 dagen komt u op controle bij de verpleegkundige van het peg-team. Zij verwijdert de hechtingen wanneer deze nog niet zijn opgelost en de hechtdraadvergrendelingen.  Ook wordt nu het buitenste afdekplaatje van de sonde wat losser gezet omdat nu het fistelkanaal gevormd is.

Dagelijkse verzorging na 10 dagen
Het fixatieplaatje kan nu iets losser gezet worden, enkele millimeters van de huid af. Verderop leest u hoe u dit doet. De fixatiepleister kan worden verwijderd. Het is belangrijk om de insteekopening dagelijks goed schoon te maken en dat er wordt gedompeld. De zogenaamde 3D’s zijn hierbij een belangrijke richtlijn: Doorspuiten, Dompelen en Drogen.

Doorspuiten
Dit blijft u doen zoals hierboven omschreven staat.

Dompelen: elke dag, na 10 dagen na plaatsing:
Door de sonde te dompelen voorkomt u dat de ballon aan de binnenkant vastgroeit in de wand. PRJ dagelijks een klein stukje dompelen (tot 2cm) mits radioloog anders zegt. De PRG sonde moet dagelijks minimaal 3-6 cm gedompeld worden. Deze handelingen kunt u het beste uitvoeren tijdens of na het schoonmaken van sonde. U neemt de sonde tussen duim en wijsvinger en duwt deze 3 tot 6 cm naar binnen (dompelen). Daarna moet u de PRG-sonde weer in de uitgangspositie brengen; het fixatieplaatje mag dan weer teruggeplaatst worden. (muntdikte afstand).

Schoonmaken en drogen
Een goede verzorging van de sonde voorkomt problemen. Netjes en schoon werken is heel belangrijk om infectie te voorkomen. Was uw handen goed met water en zeep voordat u de sonde gaat verzorgen. En zorg dat alle benodigde spullen schoon zijn en klaarliggen.

De spuiten die u gebruikt om door te spoelen moet u steeds goed laten drogen. Deze spuiten kunt u enkele dagen gebruiken. Gebruikt u de spuiten om voeding toe te dienen, dan wordt geadviseerd om iedere dag een nieuwe spuit te gebruiken.

Balloncontrole
Controleer het water in de ballon elke week.  Na 1 maand verlies je ongeveer 1 tot 1,5 ml water in de ballon.

Legen en vullen van deballon
Leeg elke week de ballon en vul opnieuw met water. Gebruik hiervoor een 10 ml spuit met tip. Houd de sonde goed vast tijdens het legen van de ballon en duw de sonde iets naar binnen, zodat de sonde er niet gemakkelijk uit kan vallen. Controleer de hoeveelheid water die uit de ballon wordt gehaald. Vul mogelijk aan met water tot hoeveel ml wat is afgesproken wat in de ballon moet zitten. Doe de sonde weer op zijn plaats met het plaatje op de buik.

Wissel van PRG- en PRJ-sonde
Beide sondes moeten iedere 3 maanden vervangen worden. Wanneer een PRG of PRJ is geplaatst zorg dan dat u de volgende afspraak over 3 maanden maakt.

Mogelijke problemen die kunnen optreden

Kans op buried bumper syndroom (ingroei van de ballon in de maagwand)
Symptomen van deze complicatie zijn te herkennen aan pijnklachten, lekkage en veel weerstand tijdens het toedienen van voeding. Deze complicatie is relatief makkelijk te voorkomen door dagelijks te dompelen.

Infectie
Infectie van de insteekopening komt in de eerste maand na plaatsing relatief vaak voor. Meestal betreft het een lichte, voorbijgaande ontsteking. Tekenen daarvan zijn: pijn, roodheid, zwelling, wondvocht/pus. Ga, juist in dit geval, gewoon door met dagelijks douchen. Als er na enkele dagen geen verbetering optreedt, neem dan contact op met het PEG-team. Indien u na de ingreep last krijgt van koorts en/of toenemende buikpijn, neem dan zeker contact op met het ziekenhuis.

Klachten tijdens het voeden
Krijgt u tijdens het voeden last van misselijkheid, braken, diarree of verstopping, stop dan met de sondevoeding en raadpleeg uw arts of diëtiste. Indien u tijdens het voeden last krijgt van maagzuur of oprispingen, dan kan dat eventueel verholpen worden door rechtop te gaan zitten. Bij nachtvoeding dient uw bovenlichaam hoger te liggen dan de rest van uw lichaam. Verder kunt u bij problemen altijd de diëtiste raadplegen.

Wild vlees
Wild vlees is overtollig weefsel en kan geen kwaad. Meestal hoeft hier niets aan gedaan te worden. Indien het veel bloedt kunt u contact opnemen met het PEG-team.

Aanhoudende pijn aan de fistel
Neem contact op met het PEG-team.

Drukplekken
Rond de insteekopening kunnen drukplekken ontstaan door overgevoeligheid voor een bepaald materiaal of door het niet correct afplakken van de sonde. Ook kan het buitenste huidplaatje te strak aangetrokken zijn.

Verstopping van de sonde
Wanneer u veel weerstand voelt tijdens het inspuiten kan het zijn dat de sonde verstopt is geraakt. Als dit niet werkt kunt u doorspuiten met lauwwarm water. Laat het water 15 minuten in de sonde. Daarna kunt u proberen met een 10cc spuit rustig wat druk op te bouwen en dit herhalen. Als u de verstopping ziet kunt u proberen zachtjes te kneden op die plaats. Lukt het niet? Neem dan contact op met het PEG-team.

Wat u vooral niet mag doen:

• Kracht zetten bij het doorspoelen van water.
• Koolzuurhoudend water door de sonde spuiten.
• Scherpe voorwerpen gebruiken om de sonde weer open te krijgen.

Wanneer de sonde eruit valt: 
Wanneer dit gebeurt, is het belangrijk dit zo snel mogelijk te melden. Het fistelkanaal groeit heel snel dicht, al binnen enkele uren. Belangrijk is om altijd een reserve sonde op voorraad te hebben en deze er dan in te stoppen. Wanneer u veel weerstand voelt, moet u niet verder duwen. U kunt ook de oude sonde terug stoppen.

Lekkage en irritatie
Lekkage kan ontstaan doordat er ergens in de sonde of de aansluiting iets kapot is gegaan. Dit moet dan vervangen worden.  Het witte klemmetje moet u zo min mogelijk dichtzetten op de sonde, alleen als het nodig is. Hierdoor kan de sonde kapot gaan. Controleer het fixatieplaatje. Wanneer deze te ver van de huid zit, kan dat lekkage veroorzaken. U kunt ook controleren of de ballon nog goed gevuld is. Vooral bij PRJ is dit een probleem wat helaas veel voorkomt. U kunt speciale gaasjes erop doen om het vocht te absorberen: vraag dit na bij het PEG-team  als dit het geval is. Deze lekkage kan irritatie geven aan de huid.

Wanneer dit het geval is, kunt u weleda baby Calendula billenbalsum gebruiken. Dit helpt de geïrriteerde huid te herstellen. En beschermt de huid tegen het vocht bij lekkage. Wanneer niets helpt, stuur een foto naar PEG@amphia.nl en vraag advies, zet uw contactgegevens erbij. Dan mailen we u terug.